1. An fáth gur phioc mé an tionscnamh

Dylan de Grás is ainm dom agus táim ag freastal ar an gcoláiste dara leibhéal i Luimneach darbh ainm Gaelcholáiste Luimnigh. Táim 14 bliana d'aois agus tá an suim agam san timpeallacht agus an slí gur féidir le ‘Ceimic Glas' cabhair leis an fadhb athchúrsáil. [Táim chun an 12 Coincheap sa Ceimic Glas a mhíniú níos déanaí]. Táim ar an gcoiste Brat Glas chomh maith agus táim i gcónaí ag lorg modh nua chun timpeallacht an scoil a fheabhsú agus fuinneamh a shábháil.

Gach seachtain buaile ann an coiste le chéile chun an fhadhb le bruscar agus rudaí eile faoi timpeallacht an scoil a phlé. Chuamar chuig an monarchan Mr Binman agus d'fhoghlaíomar faoin fuíoll agus conas é a laghdú. Thóg mé faoi deara an méad bruscar nach féidir athchúrsáil agus na fadhb ann a a cruthaíonn sé sin ó thaobh an costas agus an timpeallacht mar tá sé deacair fáil réidh leis.

Bhí mé ag caint mar gheall ar seo le m'athair. Chuaigh mé go dtí a obair bíonn sé ag díol printéirí agus chonaic mé go raibh gabhdán bruscair lán le polaistíréin amháin, a úsáidtear le haghaidh pacáiste na printéirí (Polaistiréin). Dúirt m'athair go líon ann sé gabhdán bruscair [fíor 1] 1200L polaistiréin gach seachtain agus bíonn costas €55 ar chun fáil réidh leis. Is costas do creidte é seo agus déan ann sé damáiste uafásach don timpeallacht freisin toisc go caithfidh tú é a chuir sa bosca fuíoll. Rinne mé an cinneadh ansin roinnt taighde a dhéanamh ar chun réiteach a fháil.

Fíor 1: Gabhdán bruscair m'athair lán le Polaistíréin

Agus mé ag déanamh mo thaighde, tháinig mé ar airteagail ina bhain beirt cailíní óg limonene ó líomóid chun polaistíréin a bhriseadh síos. Cheap mé go raibh sé seo smaoineamh iontach agus rinne mé an cine triail a bhaint as é seo a dhéanamh, le cead ó mo mhúinteoir.

Ón pointe sin go dtí anois, d'fhás mo thionscnamh agus na smaointí agus d'fhoghlaim mé an t-uafás faoin limonene, polaisitiréin, ceimic agus athchúrsáil. Bhí a lán deacrachtaí agam an limonene a bhaint agus d'fhoghlaim mé go caithfidh a lán foighne a bheidh agat sa ceimic! Ná dhá príomh fachtóirí anseo ná ullmhú na oráistí agus an slí ina rinne mé an driogadh.

An príomh feidhm a bhí agam ná an polaistíréín a dhianscaoileadh ag úsáid modh sláintiúil agus neamh tocsaineach – MODH GLAS. Táim an sásta le rá gur d'éirigh liom.

2. Achoimre ar mo Thurgnaimh ar fad

Tar éis labhairt le mo mhúinteoir maidir le mo smaointí faoi polaistíréin a dhianscaoileadh ag úsáid oráistí, dúirt sí liom taighde a dhéanamh ar conas a úsctar ola ó rudaí nádúrtha. Rinne mé roinnt taighde agus i ndeireadh na dála fuair mé amach go caithfear driogadh a dhéanamh ar craicne torthaí citreach chun ola a bhaint, sin Limonene. Séard is driogadh ann ná substaintí a scaradh ag úsáid éagsúlacht sna fiuchphointe.

Rinne mé roinnt turgnaimh sa bhaile ar dtús báire. Agus an taighde á dhéanamh agam, dúradh go féidir ola (limonene) a bhaint as na craicne má fhiuchann tú iad ar feadh cúpla uair i sáspan le uisce. Áfach, níor fuair mé aon ola as an modh seo a úsáid.

Rinne mé a lán turgnaimh cosúil leis an ceann thuas sa bhaile ag athrú athrógaí cosúil le, méid uisce, am agus oráistí. Níor oibrigh na turgnaimh nó modhanna a thriail mé. Ansin rinne mé gnáth driogadh leis an múinteoir leis an trealamh beag. [Fíor 2]

Fíor 2: Gnáth driogadh

Ní raibh mé ag fáil aon ola ag úsáid an modh seo. De bharr é seo thosaigh mé ag díriú isteach ar an modh a d'ullmhaigh mé na oráistí le haghaidh an driogadh. Go dtí seo bhí mé ag gearradh craicne na oráistí i sliseanna ach ní raibh mé ag fáil aon ola. Bhain mé triail as na craicne a bhriseadh síos le cumascóir, le agus gan uisce. Fós níor fuair mé ola. Ansin chonaic mé fís ar an idirlíon ina bhaintear laíon an oráiste agus úsáidtear cumascóir. Thóg sé seo an t-uafás am ach bhí mé dóchasach an uair seo go n-oibreoidh an modh seo. [Fíor 3]

Fíor 3: Oráistí a ullmhú ag bhaint an laíon agus na craicne a briseadh síos le uisce agus cumascóir

Cheap mé go thiocfadh an ola amach mar tá sé ar fad craicne seachtrach. Áfach, ní raibh an t-ádh orm. Bhí mé i bponc! Tháinig smaoineamh chugam, ríomhphoist a sheoladh chuig na heolaí timpeall Éi rinn. Sheol mé ceann chuig beag nach gach roinn eolaíocht i ngach ollscoil timpeall na tíre. [Ríomhphoist ar chúl an leabhar] Tháinig saineolaí an cabhrach agus cairdiúil ar ais chugam. Fuaireas a lán eolas agus comhairle ó na ríomhphoist agus cabhraigh siad liom go mór le mo thurgnaimh. Dúirt siad ar fad go caithfidh tú Driogadh Gal a dhéanamh chun an ola a bhaint mar tá teocht níos airde ag gal. Séard is driogadh gal ann ná scaradh substaintí atá leochaileach ó thaobh teocht, de gnáth le comhdhúil nádúrtha aramatach. An fadhb anseo ná easpa trealamh sa scoil.

De bharr gur scoil nua ina bhfuil mé ag freastal air agus níl ach suas go dtí an tríú bhliain, níl na áiseanna nó an trealamh go léir againn. Chuaigh mo múinteoir i dteagmháil lena dhaid mar is múinteoir ceimic é. Sheol sé trealamh driogadh gal dúinn a úsáidtear don ardteistiméireacht chun eugenol a bhaint as clóibh. Bhaineamar triail as ach níor d'oibrigh an turgnamh, ag úsáid oráistí. Chun seic a dhéanamh ar an trealamh, dúirt mo mhúinteoir liom chun iarracht as clóibh a úsáid agus fuaireamar éabhlóid ag an deireadh.[Fíor 4] Mar sin insíonn sé go raibh an trealamh ag obair agus go rinne mé an botún áit éigin. Bhain mé triail as cúpla uair ach níor bhain mé an ola.

Fíor 4: Driogadh Gal ag úsáid trealamh don ceimic ardteistiméireacht

Ansin, fuair mé ríomhphoist as saineolaí in LIT, Marie Walsh. Thug Marie cuireadh dom teacht go dtí an saotharlann ceimic in LIT toisc nach raibh an trealamh is fearr againn sa scoil. Chuaigh mé amach go dtí an LIT agus dúirt sí liom conas a chuirtear an driogadh gal le chéile. Bhí sí an cabhrach agus thug sí an trealamh dúinn ar iasacht. Dúirt sí liom go mbeadh sé an deacair ola a bhaint, óna taithí féin. Mhol sí don na oráistí a gearradh i sliseanna. [Fíor 5] Chuaigh mé ar ais go dtí an scoil agus bhain mé triail.

Fíor 5: Oráistí a gearradh i sliseanna le laíon

Bhí an trealamh éagsúil ón ceann eile a d'úsáid mé, ní raibh galghaiste, chuaigh an gal díreach isteach go dtí na oráistí. Cheap mé go mbeadh sé seo níos éifeachtach. [Fíor 6]

Níor fuair mé aon ola an uair seo. Áfach, bhain mé triail as an modh ullmhúcháin oráistí eile, ag bhaint an laíon agus ag úsáid an cumascóir le uisce. An uair seo fuair mé eibleacht! Bhí mé ar bís! [Fíor 7] Ní raibh mé cinnte conas an ola a scaradh ón uisce, d'fhág mé é thar oíche. Níor scar sé. Fuair mé níos mó comhairle óna saineolaí. Dúirt siad liom tuaslagán orgánach a úsáid chun an ola a fháil amach ach ní raibh mé ag iarradh aon ceimic dainséarach a úsáid mar is Ceimic Glas atá ann. Bain mé triail as an tuaslagán a chuir i buiréad mar tá muineál níos tanaí aige ná an eascra. Fós ní fhaca mé aon ola ag snámh ar an uisce. Ansin thóg mé amach an tuaslagáin agus chuir mé salann leis. Ba cheart go ionsóidh an salann an uisce. Ní raibh mé in ann é a scaradh.

Tar éis sin, fuair mé cuireadh ó UL teacht chuig an saotharlann chun an driogadh a dhéanamh ansin. [Fíor 8] Thug said a lán comhairle agus rinne mé driogadh gal le craicne oráistí lann.

Fíor 8: Driogadh Gal i UL ag úsáid oráistí lann

Níor d'oibrigh an turgnamh sin mar ritheamar amach as am an lá sin. Bhaineamar triail as an modh Sox hlet. [Fíor 9] Séard is Soxhlet ann ná próiseas a úsáidtear chun úscadh nuair atá comhdhúil gan tuaslagóir. San am a bhí againn, níor d'éirigh linn ola a fháil. Ba mhaith liom é a dhéanamh arís ach de bharr go thógann sé an méid sin am, tá a lán fuíoll uisce agus fuinneamh. Téann sé sin i gcoinne an modh glas. Is fachtóir é sin le driogadh chomh maith, beidh mé ag dul tríd é sin níos déanaí sa conclúid.

Thug siad cuireadh dom teacht ar ais le haghaidh tamall níos fada. I rith an tseachtain sin tháinig smaoineamh chugam maidir modh ullmhúchán nua, ag grátáil an oráiste. [Fíor 10]

Fíor 10: Oráiste a grátáil

Chuaigh mé ar ais amach go dtí an UL agus bhain mé triail as mo thurgnamh leis an modh ullmhúchán a smaoiní mé air. Sa deireadh, tar éis mo thurgnamh, fuair mé toradh iontach! Fuair mé ola ag snámh ar uisce! [Fíor 11] Bhí a fhios againn go limonene a bhí ann mar bhíomar in ann comparáid a dhéanamh leis an limonene ceannaithe mar bhí an boladh céanna aige agus bhí an éifeacht céanna aige ar an polaistíréin, bhris sé síos é go tapa. Ba mhaith liom níos mó tástáil (cosúil le IR) a dhéanamh ar an Limonene chun cinntiú go bhfuil an struchtúr ceart agam agus íon.

Fíor 11: Ola Limonene ag snámh ar uisce

Fíor 12: Ar dheis, mise ag chuir limonene ó Aldrich ar an polaistíréin agus ar clé, mo limonene ar an polaisítiréin

Bhí na eolaí i UL an cabhrach agus thug siad iasacht trealamh dom chomh maith. Ag an deireadh, an modh ullmhúchán a bhí is éifeachtach ná Grátáil na oráistí agus ansin Driogadh Gal ar feadh 60 nóiméad . As an próiseas seo fuaireas 5ml de Limonene as oráiste amháin. Sílim an fáth go d'oibrigh sé ná toisc nach raibh aon píosaí bán ar an oráiste agus d'úsáid mé an gal toisc go bhfuil sé níos teo ar na oráistí.

Rinne mé a lán tástáil ar polaistíréin leis an Limonene. Fuair mé an dlús roimh agus tar éis an Limonene a chuir ar:

Is léir go méadaigh an dlús faoi dhó. Ciallaíonn sé sin go laghdaigh an toirt ach d'fhan an meáchan mar a gcéanna. Ciallaíonn sé sin go raibh an plaisteach ar fad fós ansin ach d'imigh an aer. Fós laghdaíonn sé an méid bruscar atá ann.

Ansin rinne mé tástáil ar an toirt amháin:

Nuair a chuir mé 0.5mL de Limonene ar polaistíréin, laghdaigh sé 35cm 3 . Is toradh iontach é seo. Tá níos mó áirimh déanta agam sa rannóg torthaí.

2. Míniú Ceimic Glas

Taispeán ann mo thurgnamh nach gcaithfidh tú ceimicí dainséarach agus tocsaineach a úsáid agus táim ag leanúint beagnach gach ce ann de na 12 choincheap Ceimic Glas.

Cad é Ceimic Glas?

Seared is Ceimic Glas ann ná fealsúnacht nua ceimiceach nó stíl nua sa saol agus san todhchaí a spreag ann daoine chun slite níos fearr agus éifeachtach a úsáid chun turgnamh agus rudaí dainséarach a dhéanamh trí modh neamh tocsaineach a úsáid. Tá siad ag lorg gan an méid is mó ceimicí dainséarach a úsáid, mar shampla, ag athchúrsáil; sin sampla maith de ceimic glas mar tá tú ag athúsáid arís agus arís. Fear an cáiliúil i ceimic glas ná John Warner atá i lár réabhlóid ceimiceach agus ag déanamh iarracht freagracht a spreagadh i ngach duine ó thaobh ár domhan agus timpeallacht a feabhsú agus foinsí nádúrtha coimeád le haghaidh na glúinuainíocht atá le teacht.

Is é an príomh ábhar i gCeimic Glas ná an timpeallacht mar níl an domhan chun maireachtáil leis na ceimicí atá á úsáid again agus an meoin atá againn ó taobh freagracht i dtreo an timpeallacht. Is é an teicneolaíocht atá ag baint le Ceimic Glas ná táirgí níos sláintiúla, laghdú le acmhainní agus fuinneamh, laghdú bruscar, agus rudaí níos saor. San conclúid táim chun dul tríd gach coincheap agus chuir síos a dhéanamh ar mo thurgnamh ó thaobh leanúint na coincheap nó rialacha glas seo.

3. An Scéal le Polaistiréin in Éirinn

•  Airíonna Polaistíréin

Ní féidir polaistiréin a athchúrsáil agus is fadhb ollmhór é seo sa bhaile agus i tionsclaíocht mar caithfidh tú é a chur isteach sa bosca bruscar ‘fliuch' agus tóg ann sé a lán spás suas agus mar sin ardaíonn costasaí. An fáth nach bhfuil tú in ann polaistiréin a dhianscaoileadh go héasca ná de bharr a chomhábhair. Séard is polaistiréin leacht gan dath. Nuair a chuirtear aer leis is plaisteach crua é agus úsáidtear é le haghaidh pacáiste i mbréagán, i seandaí carr, eitleán agus ríomhaire. Úsáidtear é mar tá sé éadrom agus is inslithe óir maith é.

Is polaiméir aromatic é. Ciallaíonn aromatic go bhfuil struchtúir ciorclach de carbón le nascanna neamh sáithithe, péirí aonarach leictreon nó fithis folamh a cabhraíonn le cobhsaíocht an dúil. Séard is polaiméir ná móilín mór déanta de a lán aonad céanna nascaithe le chéile. Sa chás seo tá an aonad Stiréin, ceanglaíonn a lán cinn le cheile chun Polaistiréin a dhéanamh. Tá sé déanta de leacht hidreacarbón (carbón & hidrigin) a tháirgtear ó peitriliam a thagann ó amhola a thagann as breosla iontaise. Bristear síos an amhola ag úsáid driogadh codánach.

Cuirtear gal leis an comhdhúil chun é a fhorbairt. Tá 97% de polaistíréin déanta as aer. Is é foirmiúla polaistíréin C 8 H 9 . . Tá polaistíréin Is comhdhúil ceimiceach é déanta de eitiléin (C 2 H 4 ) agus benséin (C 6 H 6 ). Is substaint an dainséarach é beinséin . Cheap na saineolaithe go raibh sé an dainséarach agus go cruthaíodh sé ailse duánach agus fós deirtear é .

An bhfuil fadhb Polaistíréin againn?

ii. An fáth go bhfuil sé dainséarach do sláinte daoine

San lá atá inniu ann , deir na saineolaithe go bhfuil polaistiréin dainséarach do sláinte daoine. De bharr a comhábhar deirtear go bhfuil tú in ann dúlgar a fháil agus masmas agus laige matáin. Tá sé deacair na rudaí seo a fháil ach tá sé faighte ag daoine che ann a. Go háraithe oibrithe monarchan. Tá na saineolaithe ag scrúdú é go tréanach ag iarraidh cad é go díreach an rud a bhfuil ag déanamh an dochar.

iii. Diúscairt polaistíréin i Luimneach agus Éirinn

Tá méadú suntasach tar éis teacht ar an méad polaistiréin atá á dhiúscairt i Luimneach agus Éirinn le blianta beaga anuas. De réir an Comhairle Contae Luimneach sa bhliain 2007 bailítear 9.30 tonna de polaistíréin agus sa bhliain 2006 bhailítear 8.65 tonna. Sin fás 7% i mbliain amháin. Tá sé seo ag rá linn bhfuil fuíoll polaistíréin ag fás i ndeireadh na dála beidh polaistíréin an táirge is mó chun fáil réidh leis agus beidh fadhb ann a níos measa ag tarlú don timpeallacht.

Faoi láthair, ní féidir polaistíréin a athchúrsáil in Éirinn agus caithfidh tú é a chuir sa bosca fuíoll. Nuair a thé ann an polaistíréin isteach san bosca bruscar tógtar é go dtí an comhlacht Mr.Binman agus ansin scarann Mr.Binman é toisc gur táirge uafásach é chun réidh a fháil leis agus tógtar é go dtí monarchan i Baile Áth Cliath (Rehab Recylcing). Ansin chuirtear é in oighe ann mór agus tóg ann an teas an t-aer amach ón polaistiréin. Tá sé fágtha ansin mar bloc crua.

aspórtál ann siad é go dtí tíortha eile na blocanna. Ní déantar é seo go rialta mar tógann sé a lán fuinneamh teas agus tá sé an costasach. Cuirtear é i líonadh talún don chuid is mó.

Sna tíortha eile díoltar é go comhlachtaí tar éis an t-aer a chuir isteach san polaistiréin arís. Díoltar é do dhaoine le haghaidh an insliú san tigh agus chun rudaí luachmhar a choimeád sábháilte. I dtíortha eile cosúil leis an Astráil is féidir polaistiréin a athchúrsáil níos mó de bharr a áise ann a ach ní féidir in Éirinn agus táim ag iarraidh rud a dhéanamh faoi. San Astráil tá comhlacht a dhéanann polaistiréin le haghaidh daoine agus comhlachtaí. Shíl na comhlachtaí a dhéanann an polaistiréin go raibh said ag dénamh dochar don timpeallacht agus bhí fonn orthu rud a dhénamh faoi. Mar sin tháinig na comhlachtaí le chéile agus tháinig said suas le slí ina féidir leat polaistiréin a athchúrsáil. Anois toisc go raibh a fhios acu go raibh said ag déanamh dochar, tá comhlacht acu anois chun é a athchúrsáil ach níl aon rud mar seo in Eirinn agus táim ag iarraidh rud a dhéanamh faoi.

4. Limonene

• i. Airíonna

Phioc mé torthaí Citreach mar tá Limonene inti . Úsáidtear é i gréisceoirí agus in earraí glanadh. Séard is Limonene ann ná substaint, gan dath, hidreacarbón (tuaslagóir orgánach a bhfuil déanta suas de carbón agus hidrigin) . Tá boladh láidir oráiste as Limonene.

Struchtúir & Ainm

Ainm IUPAC: 1-Meitil-4-próip-1-éin-2-il – cioclaheicséin.

Foirmle Móilíneach : C 10 H 16

Mais Móilíneach : 136.24 g/mol

Dlús : 0.8411 g/cm 3

Fiuchphointe : 176 °C

Eolas Sábháilte MSDS

Cobhsaíocht

Cobhsaí

Inlasta

Ní luíonn sé le ocsaideoirí láidir

Tocsaineacht

Díobhálach má thógtar slog de.

Greannach don craicne, súile agus an córas riospráid.

5. Deireadh Saol Polaistiréin le Limonene!

Ag deireadh mo thurgnamh ar fad, táim sásta le rá, gur bhain mé limonene as oráistí. As oráiste amháin, fuair mé ar meán 5mL. Chuir mé 0.5mL den limonene ar an polaistiréin agus dhianscaoiltear 35cm 3 den polaistíréin. Laghdaíonn an toirt ach ardaítear an dlús mar faigheann an limonene réidh leis an aer ach tá an plaisteach fágtha fós. San conclúid táim chun chuir síos a dhéanamh ar slí chun an fíric seo a úsáid ar scála ollmhór. Tá níos mó eolas sa rannóg turgnamh faoi an slí gur bhain mé limonene agus tá na figiúirí ar fad san rannóg torthaí agus conclúid.

Áfach, caithfimid a bheidh réalaíoch maidir lena costasaí agus an modh a d'úsáid mé chun an ola seo a bhaint. Táim chun chuir síos a dhéanamh ar seo san rannóg Ceimic Glass san conclúid.

6. Foinse torthaí don turgnamh

Le haghaidh mo thurgnaimh, bhí orm a lán craicne oráistí a úsáid. Fuaireas amach go n-ithe ann a lán daoine, go háraithe san chéad bhliain oráistí. Mar sin chuir mé bosca sa bhial ann chun na craicne a bhailiú in ionad iad a che ann ach san siopa agus na oráistí a caitheamh amach san bruscar fliuch. Gach lá nuair a d'ith na scolaraí na oráistí chuir siad an chraice ann isteach san bosca craicne oráiste.

Ó thaobh na torthaí eile (líoma agus líomóid) chuaigh mé go dtí Smoothie Bar (Fruit Forest) sa bhaile mór agus chuir mé ceist orthu an bhfuil cead agam a chraice ann as líomóid agus líoma a thógáil. Dúirt siad go dtabharfaidh siad a chraice ann líomóid dom agus ní úsáide ann siad líoma. Sa deireadh bhí orm na líoma a che ann ach.

Rinne mé suirbhé chun uimhir oráistí a itear san scoil a fháil. Ón suirbhé, d'fhoghlaim mé go n-itheann as 76 as 159 sa scoil, 221 oráistí. Ciallaíonn sé sin go mbeadh mé in ann 1105ml Limonene a thairge trí driogadh agus bhriseadh sé sin síos 77,350cm 3 polaistíréin.

http://www.thejakartapost.com/news/2008/05/25/young-scientists-uncover-styrofoam-waste-treatment.html

www.thejakartapost.com/news/2008/05/25/

http://www.virtualsciencefair.org/2004/hett4t0/public_html/d-LILMONENE.htm

O rganic Chemistry Lab Demo: Isolation of Limonene (part1) http://www.youtube.com/watch?v=fVZRnVKqkgw

http://www.ul.ie/~childsp/CinA/Issue58/TOC7_GreenChemistry.htm

http://www.styromelt.com/how_is_eps_made.html

Green Schools Awareness Program

http://cardhouse.com/x07/x07science.htm

www.phytochemicals.info/phytochemicals/ limonene .php

Ciarán Griffin – Limerick County Council

Repak (Glaoch gutháin le Bill Dolan)

Repak (Glaoch gutháin le Bill Dolan)

books.google.ie/books?isbn=0881927481

www.limonene.org

http://msds.chem.ox.ac.uk/LI/limonene.html